Terug naar de jaren dertig

Met de opkomst van populisten als Pim Fortuin, Marie Le pen, Wilders en Trump,wordt door veel bezorgde burgers en columnisten in de (sociale) media vaak vergelijkingen gemaakt met de terugkeer naar de jaren dertig van de vorige eeuw. Door  een betrekkelijk nieuw fenomeen, “Islamofobie”, zouden de moslims van nu de “nieuwe joden” zijn. Ja er zijn bepaalde overeenkomsten met die tijd, toen het liberalisme hoogtij vierde. Maar het gevaar komt dit keer uit een andere hoek als men zou verwachten.

Foto: Adolf Hitler.

Adolf

Hitler en Nazi-Duitsland.

Ruim tachtig jaar geleden werd Adolf Hitler benoemd tot rijkskanselier. Daarmee kwam een einde aan de Republiek van Weimar, de eerste Duitse democratie, en begon het Duizendjarig Rijk. De verwoesting die Hitler aanrichtte in Europa liet tijdgenoten én de generaties daarna achter met de beklemmende vraag hoe deze man aan de macht kon komen. (Historisch Nieuwsblad)

De grote crisis ofwel de Grote Depressie van de twintiger en dertiger jaren van de twintigste eeuw werd gekenmerkt door een grote passiviteit van de diverse regeringen. De politiek was gevangen in het overwegend liberale denken dat de economie in een vrij spel van krachten zijn weg moest vinden. Interventie of ingrijpen was uit den boze. Er werd door sommige overheden restrictieve protectionistische maatregelen genomen zoals het verhogen van de invoertarieven om de eigen economie aan te jagen.

Liberalisme was een dominante stroming ontstaan tijdens de verlichting. Liberalen streven naar een samenleving waarin burgers grote vrijheden genieten, zoals de burgerrechten die het individu beschermen en de macht van de staat en de kerk beperken. Ook streeft het liberalisme naar een vrije markt waarin de overheid zich terughoudend opstelt. Liberalen streven naar een zo groot mogelijke persoonlijke vrijheid, (Die vrijheid wordt als soeverein en het grootste goed erkend en met name in de VS in de grondwet gegarandeerd, geformuleerd door de Founding Fathers in de “Bill of Rights”, die een duidelijke omschrijving gaven tot hoever de staat mag ingrijpen in de persoonlijke vrijheid van het individu), vrijheid van meningsuiting en persoonlijke ontwikkeling (zelfbeschikking)

De opkomst van Adolf Hitler en het Derde Rijk.

Duitsland stond aan de vooravond van grote veranderingen. De macht van de Habsburgse Vorsten was uitgespeeld, democratie in de Republiek van Weimar stond nog in haar kinderschoenen en werd argwanend bekeken door de meeste Duitsers, die met heimwee naar de verloren monarchie en hun Koninklijke vorsten terug verlangden. De regering in de Republiek van Weimar was verscheurd door extreem rechts en extreem links. De economische situatie was desastreus, de herstelbetalingen, de crisis en de hoge werkloosheid hadden hun tol geëist. Als klap op de vuurpijl maakte de gierende inflatie de ouderen, die hun hele leven hadden gespaard voor hun oude dag, van de ene op de andere dag straatarm. Het overheersende liberale denken dat de economie en de waarde van de munt uit eigen kracht zou moeten herstellen maakte de situatie uitzichtloos, niemand deed iets, de politiek was machteloos, krachteloos de toestand leek hopeloos. Drie grote mannen uit de tijd van de grote crisis van ca. 1920 waren het met dat liberale economische denken niet eens. De eerste was Franklin Roosevelt die met een combinatie van oude ideeën en maatregelen, de “New Deal” de economie nieuw leven in wilde blazen. de tweede man was John Maynard Keynes die vond dat de overheid in tijden van crisis extra geld moest uittrekken voor publieke werken om zo de negatieve spiraal te doorbreken en economie te versterken.

Foto: John Maynard Keynes. (Cambridge, 5 juni 1883 – Firle, East Sussex, 21 april 1946) was een Brits econoom.

keynes_395

De derde man was Adolf Hitler.

 

Al in de dertiger jaren van de vorige eeuw waren er wakkere mensen die waarschuwden voor het opkomend fascisme en de Nazi`s van Hitler. Een van die mensen was onze eigen Jaques de Kadt, (Oss, 30 juli 1897 – Santpoort, 16 april 1988 was een Nederlandse journalist, publicist en politicus), die zelfs eind jaren dertig in het parlement al een pleidooi hield voor een preventieve aanval op Nazi-Duitsland.

Foto: Jaques de Kadt.

266px-kadt_j-_de_-_sfa008007124

De verleiding is natuurlijk groot om de vraag te stellen wat De Kadt van de huidige problematiek rond de islam gevonden zou hebben. Leerzaam is dat hij in 1939, om uit te leggen wat fascisme precies inhield, Hitlers ideologie vergeleek met de islam.

Het fascisme had immers ook een mythe van het absolute, van de ene waarheid, die zich in het uitverkoren volk (ras bij de Duitsers, geloof bij de islamieten) zou belichamen. Een mythe van een waarheid die geen afwijkingen duldt. Zoals de islam die de tekst van de koran als onaantastbaar beschouwt. Een mythe die dus totalitair is en zich tegen individualisme keert (met bij de islam de zelfmoordaanslagen als uiterste ontkenning van ieder individualisme). “Zonder deze mythe, die haar gelovigen de plicht oplegt een heilige oorlog ter verovering van de wereld en ter verdelging van de ongelovigen aan te gaan, zonder deze mythe, zou het fascisme niet dat nieuwe ‘mohammedanisme’ zijn geweest dat zijn fanatieke scharen tegen de westerse beschaving opzweept”, aldus De Kadt in 1939.

Zo’n vergelijking maken mocht toen nog. Anderen deden dat ook. ‘Nieuw mohammedanisme’ noemde Ed. Berth, de leerling van de door De Kadt bewonderde Fransman Georges Sorel (1847-1922), zowel het stalinistisch bolsjewisme, als het facisme. ‘Mohammedanisme, een andere islam’, zo kenmerkte de Zwitserse theoloog Karl Barth (1886-1968) het nationaal-socialisme. Hij zei eind 1936: ‘De kerk kan niet anders dan in het nationaal-socialisme een nieuwe islam zien, de Duitse Mythos als een andere Allah en Hitler als een nieuwe Mohammed.”

Foto: Karl Barth

karl_barth_1

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s